Đặt xe Phú Yên

Bánh ít lá gai – Nguồn gốc và cách làm đúng chuẩn vị xứ Nẫu

Bánh ít lá gai là đặc sản của Phú Yên

Bánh ít lá gai là một trong những món đặc sản của vùng đất Xứ Nẫu, nhân bánh thơm ngon, vỏ bánh dẻo mịn. Hương vị của bánh ít lá gai luôn giữ được nét đặc trưng từ thời xưa cho đến tận bây giờ. 

Về với miền Trung, một miền đất nổi tiếng với các món bánh như bánh tráng, bánh nậm, bánh bột lọc, bánh xèo… thì một trong những đặc sản nổi tiếng nhất của vùng đất xứ Nẫu là bánh ít lá gai.

Cũng giống như nhiều vùng quê trên mọi miền của đất nước hình chữ S, bánh ít lá gai không biết từ khi nào đã đi vào đời sống ẩm thực của người dân Bình Định – Phú Yên, là một trong những món ăn không thế thiếu và mang đầy ý nghĩa đẹp trong những ngày Tết âm lịch, trong những lễ hội hay đơn trong các dỗ tổ tiên ông bà, ma chay cưới hỏi…

Xem thêm: Khám phá du lịch Phú Yên – Vùng đất có gì mà đi hoài không chán ?

Nguồn gốc bánh ít lá gai

Với câu chuyện cổ tích xa xưa về câu chuyện Bánh Chưng Bánh Dày, thì sau khi chàng hoàng từ Lang Liêu – người con trai của vua Hùng thứ sáu lúc bấy giờ đã thắng cuộc trong một cuộc thi làm các món ăn để cúng tạ trời đất, tổ tiên sau khi đánh dẹp giặc Ân trong một ngày tết đầu năm mới với hai thứ bánh ngon lành và đầy ý nghĩa là Bánh Chưng và Bánh Dày.

Thì người con gái út của vua Hùng thường được mọi người gọi với một cái tên trìu mến là nàng Út vốn đã đảm đang khéo léo trong công việc nội trợ bếp núc đã nhân dịp đó mà trổ tài, đã nghĩ ra thêm những món bánh mới.

Nàng Út đã lấy vỏ của chiếc Bánh Dày và bọc lấy nhân của chiếc Bánh Chưng bởi Nàng muốn có một thứ bánh mới vừa mang hương vị của hai món bánh mới của người anh trai mình. Kết quả thật tuyệt vời làm sao, thứ bánh mới này đã đạt được kết quả hơn cả sự mong đợi của Nàng Út.

Với thứ bánh mới này, Nàng Út lại suy nghĩ rồi quyết định dựa theo hình dáng của Bánh Dày và Bánh Chưng để làm bánh với hai hình dáng khác nhau, một bánh dáng tròn không gói lá bên ngoài giống như Bánh Dày, hình dáng còn lại gói kín là thành hình vuông giống hệt như Bánh Chưng để đạt được ý nghĩa của bánh mới “tuy hai mà một”.

Với chiếc bánh mới này được làm nho nhỏ xinh xinh để tỏ ý khiêm nhường của một cô công chúa Út Ít của mình so với các đàn anh đàn chị khác.

Sau hội thi của vua Hùng tổ chức năm ấy, ngoài Bánh Dày, Bánh Chưng được coi là những loại bánh thiêng liêng ý nghĩa ra, những cặp bánh của Nàng Út mang ý nghĩa “tuy hai mà một” cũng được sự khen ngợi không ngớt của mọi người.

Sau này, chiếc bánh mới ấy được lưu truyền trong dân gian, mọi người làm theo và gọi luôn bánh này là Bánh Út Ít theo tên của Nàng công chúa út. Trải qua nhiều thời đại, Bánh Út đã được dần cải tiến theo thời gian, có nhiều dáng vẻ hơn và được gọi thành Bánh Ít như ngày nay.

Bánh ít lá gai có màu đen hạt huyền, bánh dẻo, dùng làm món tráng miệng sau các bữa cỗ. Cắn một miếng, bạn sẽ cảm nhận ngay vị ngọt của đường, mùi hương ngào ngạt của gạo nếp, lá gai, bùi của đậu, chất béo của dầu, vị cay the dịu của gừng, hòa trộn vào nhau tạo cảm giác thơm ngon, kích thích cảm giác ăn.

Theo lời giải thích của các ông bà lớn tuổi, trong Bánh Ít có gừng giúp ngừa đau bụng, lá gai đốt thành than hoạt tính có công dụng trị nó hơi, đều là những vị thuốc trị cảm sốt hiệu nghiệm nên ai cũng yên lòng.

Bánh ít lá gai có hình dáng đơn giản, mộc mạc, bánh nhỏ thon gọn được gói theo hình chữ nhật và phảng phất mùi thơm dầu chuối, chân chất mà gần gũi như những sản vật miền quê thôn dã nhưng vẫn hàm chứa những cái vị rất riêng của vùng đất giàu lòng mến khách của người dân Xứ Nẫu.

Cách làm Bánh ít lá gai

Lựa chọn nguyên liệu

Để làm ra được những chiếc bánh ít lá gai đúng chất của người dân Xứ Nẫu, đòi hỏi người làm bánh phải tỉ mỉ từng công đoạn, phải có kinh nghiệm và lòng yêu nghề lâu năm. Quá trình làm ra chiếc bánh phải kỳ công, vất vả, đi kèm với sự khéo léo và đôi tay thuần thục.

Nguyên liệu làm bánh bao gồm các thứ sau: lá gai, gạo nếp, bột sắn, đậu xanh cà, dừa khô nạo sợi nhỏ, mè trắng, mỡ gáy heo, dầu ăn, đường, lá chuối phơi khô. Làm bánh trải qua ba công đoạn chính là làm vỏ bánh, nhân bánh, gói và hấp bánh.

Làm vỏ bánh ít lá gai

Vỏ bánh được làm từ nguyên liệu chính là lá gai hình trái tim, sần sùi có lông mịn, xốp để có màu xanh đen từ lá và tạo mùi vị thơm chát cho bánh. Sau khi thu hoạch lá về,  người làm bánh tiến hành bỏ cuống lá, gân lá, xé nhỏ lá gai thành nhiều mảnh sau đó rửa sạch bằng nước rồi luộc chín.

Tiếp đó, cho lá gai đã luộc và gạo nếp đã ngâm vào cối giã cho thật nhuyễn để hai thứ nguyên liệu này hòa vào nhau, không còn lợn cợn, thật dẻo để làm ra hương vị đặc trưng của bánh ít lá gai

Những người có kinh nghiệm làm bánh lâu năm cho biết là khâu giã lá gai rất quan trọng, nên giã bằng tay thật lâu thì vì làm bằng máy, giã như vậy thì bột bánh làm vỏ mới mịn, dẻo ngon và dai quết. Vì nếu khâu này làm không tốt thì vỏ bánh ăn vào sẽ lợn cợn, sựt sựt ăn vào sẽ không ngon.

Lưu ý là phải chọn lá gai non, tước bỏ cọng, sống lá, chỉ lấy phần lá mềm để lấy được trọn vẹn hương vị của lá gai và dễ dàng trong khâu giã lá bánh với gạo nếp.

Về cách chọn gạo nếp để làm bánh ít lá gai, một nguyên liệu chính tiếp theo để làm ra vỏ bánh. Nếp dùng để làm vỏ Bánh Ít phải là loại nếp mới không lẫn gạo tẻ, thơm, đem vo thật kỹ, ngâm nước trong vòng 4 tiếng đồng hồ để hạt nếp nở ra, sau đó xay nhuyễn rồi ép bỏ phần nước để có được một khối bột dẻo.

Bột nếp trộn chung vào lá gai và thêm đường, giã nhiều lần trong cối cho thật dẻo, thật quến. Trong lúc giã, cho một chút dầu ăn cho khỏi dính cối cũng như giúp bánh mịn màng hơn.

Với những ai làm bánh có kinh nghiệm, họ sẽ đo lượng tỉ lệ dầu ăn nên cho vào bao nhiêu giúp cho bánh béo mà không tạo ra vị ngán. Sau khi giã thì chia hỗn hợp bột nếp và lá gai thành nhiều miếng bột nhỏ để chuẩn bị cho quá trình tiếp theo.

Làm nhân bánh ít lá gai

Không kém phần quan trọng như vỏ bánh, nhân bánh cũng rất cần sự khéo léo không kém vì nó là linh hồn của chiếc Bánh Ít. Nhân bánh có hai loại nguyên liệu chính là dừa bào và đậu xanh. Đầu tiên, phải lấy phần thịt cùi dừa bào thành các sợi nhỏ, sau đó chuẩn bị đậu xanh loại to đều hạt và chắc mẩy. Tới đây là lúc tạo ra nhân bánh.

Sên với đường phần dừa bào sợi, dùng đường cát trắng và cho thêm ít gừng, sên đến khi nào khô lại là được. Đậu xanh ngâm khoảng vài tiếng cho mềm, đem nấu chín rồi giã cho nhuyễn mịn, sau đó đem ngào với đường và gừng.

Hoàn thành xong thì trộn đậu xanh và dừa lại, vo thành các viên nhỏ để đặt vào vỏ bánh. Đặc biệt, để tạo nên vị đặc trưng của bánh ít lá gai thì nên cho ít gừng vào nhân bánh để tạo nên hương vị rất riêng của bánh.

Về việc chọn dừa và đậu xanh làm nhân bánh sao cho ngon, thì bạn phải chọn những trái dừa vừa già tới, không chọn trái quá non làm nhân bánh không có vị béo hay quá già thì nhân bánh sẽ bị cứng và thô xác làm cho bánh không đạt đủ độ mềm xốp. Còn đậu xanh thì chọn loại hạt to đều, mẩy bóng đẹp, hạt không bị lép và sâu mọt.

Gói và hấp bánh ít lá gai

Sau khi đã chuẩn bị xong phần vỏ bánh và nhân bánh, thì nhờ vào đôi bàn tay khéo léo sẽ tiến hành gói bánh ít lá gai. Đây là công đoạn có thể xem là đơn giản nhất nhưng thực ra thực ra không phải ai cũng có thể làm đẹp mắt, cần phải có sự khéo léo và thẩm mỹ để tạo nên chiếc bánh đầy ngon miệng.

Để bắt đầu quá trình gói bánh, đầu tiên bạn nên thoa một lớp dầu ăn mỏng vào hai lòng bàn tay để vo bánh tạo hình dễ dàng hơn và cũng để tránh việc bột bánh dính vào tay.

Tiếp đó lấy một phần bột ở vỏ bánh rồi ép dẹp, cho phần nhân vào giữa vỏ bánh, túm bột lại rồi vo tròn. Dùng lá chuối khô bọc bánh lại, có thể dùng lạc tre mềm hoặc xé lá chuối khô thành sợi để buộc chặt lớp vỏ lại.

Nhìn qua cách gói bánh ít lá gai khá dễ dàng, nhưng từng công đoạn đòi hỏi sự thuần thục của người gói, nên việc gói bánh như thế nào, muốn tạo hình dạng bánh ra sao thì phải cần rất nhiều thời gian thì mới có thể làm được. Bánh ít lá gai được gói phổ biến theo hình chóp hoặc hình chữ nhật. Ở Bình Định, bánh được gói theo hình chóp tựa như kim tự tháp nên nhiều người quen gọi là tháp Bánh Ít.

Đặc sản Phú Yên hấp dẫn:
Bánh xèo Phú Yên | Nét đẹp ẩm thực dân dã của người xứ Nẫu
Bánh hỏi lòng heo | Món ăn sáng gây nghiện giữa lòng Tuy Hòa
Mắt cá ngừ đại dương | Đặc sản Phú Yên thơm ngon bổ dưỡng
Cơm gà Phú Yên | Đặc sản thơm ngon biến tấu từ món gà quen thuộc
Bánh tráng Phú Yên | Món quà quê dân dã từ hạt ngọc của đất trời

Các loại Bánh Ít ở vùng miền khác

Bánh ít lá gai không những là món ăn đặc sản của vùng đất Xứ Nẫu, mà Bánh Ít cũng là một món rất phổ biến ở những vùng miền khác ở đất nước Việt Nam, khi bạn đi du lịch cũng có được những trải nghiệm ẩm thực ở mỗi vùng khác nhau về món Bánh Ít. Chẳng hạn như là bánh ít lá gai là đặc sản của xứ võ Bình Định, còn bánh ít tôm thịt thì đại diện cho ẩm thực cung đình xứ Huế.

Bánh Ít trần – Đặc Sản Xứ Huế

Khi bạn đến với Huế, hãy thưởng thức món Bánh Ít Trần Huế, một món ăn bình dân, đặc biệt thơm ngon ở xứ Huế. Bánh Ít Trần Huế có phần hơi giống với Bánh Nếp ở miền Bắc, bánh là sự kết hợp giữa nhân đậu xanh và thịt heo, được bọc ngoài bằng một lớp vỏ bánh từ bột nếp thật dẻo thơm.

Với nét đặc trưng riêng của ẩm thực món ngon xứ Huế vô cùng đặc biệt, món Bánh Ít Trần Huế có lẽ sẽ mang đủ ý nghĩa về nét đặc trưng ấy, một ít đơn sơ mộc mạc, một ít sự giản dị. Món Bánh Ít Trần Huế được làm từ bột nếp trắng nõn, mịn màng, dẻo ngon, nhân bánh là sự kết hợp giữa đậu xanh và cà hấp chín vàng ươm, đôi khi muốn thay đổi vị thì cho thêm một ít thịt băm và tôm.

Bánh Ít Trần Huế không chỉ làm thực khách cảm thấy ngon miệng và lưu luyến lại một hương vị đặc trưng rất riêng mỗi khi đến với vùng đất Huế thơ mộng.

Bánh Ít Tôm Thịt Đà Nẵng – Món ngon hấp dẫn  

Bánh Ít Tôm Thịt là một loại bánh phổ biến ở Việt Nam và được xem là một loại đặc sản của Đà Nẵng, được làm từ bột nếp và nhân tôm thịt, được nấu chín bằng phương pháp hấp cách thủy.

Nhân bánh ít được xào cho chín trước khi được gói bằng lá chuối và có thể được gói với nhiều hình dáng khác nhau tùy theo cách gói của người làm bánh theo từng địa phương.

Nguyên liệu chính để làm bánh cũng rất dễ tìm ở vùng quê dân dã, cách làm bánh ít bánh ít bây giờ đã khá đơn giản đi, không còn cầu kỳ như trước nữa. Bột nếp nhào trộn với nước cho thật dẻo để người thợ làm bánh có thể tạo nặn ra những hình dạng khác nhau.

Nhân thì sẽ tùy theo sở thích của mỗi người mà có thể dùng đậu xanh, dừa, thịt hay tôm. Bánh làm rất đơn giản, chỉ cần bỏ nhân vào giữa vỏ bánh rồi khéo léo nắn bột lại là được.

Bánh Ít miền Tây – Món ngon mộc mạc

Miền Tây cũng rất nhiều các loại bánh và Bánh Ít cũng khá quen thuộc. Bánh Ít miền Tây có hương vị ngọt béo, thơm ngon dân giã. Bánh Ít miền Tây có rất đa dạng với nhiều loại nhân khác nhau như nhân dừa, tôm thịt, đậu xanh, vịt xiêm… Đặc trưng nhất là loại Bánh Ít miền Tây nhân vịt xiêm, nghe rất miền Tây, vừa lạ vừa độc đáo.

Cách bảo quản Bánh ít lá gai

Bánh ít lá gai được chế biến thủ công và bằng các nguyên tự nhiên nên không sử chất bảo quản, do đó thời gian bảo quản bánh sẽ không được lâu. Bánh ít lá gai ngon nhất vẫn là sau khi làm xong, để cho nguội tầm sau 1 đến 2 giờ đồng hồ. Trong điều kiện thường, môi trường thoáng mát thì bánh có thể bảo quản được từ 2 đến 3 ngày mà vẫn giữ được chất lượng của bánh.

Không riêng gì món bánh ít lá gai thời tiết luôn là một trong những yếu cốt lõi ảnh hưởng đến thời gian quản bánh. Nếu nhiệt độ thời tiết quá nóng thì thời gian bảo quản sẽ ngắn hơn, bánh dễ bị ôi thiu.

Bạn có thể bảo quản bánh bằng túi nilon bọc kín rồi cho vào ngăn đá hoặc mát của tủ lạnh, bánh sẽ cứng lại trong quá trình bảo quản nên khi nào bạn cần dùng thì nên luộc hoặc hấp lại. Việc bảo quản này giúp kéo dài thời gian sử dụng bánh lâu hơn, từ 5 đến 7 ngày mà vẫn giữ được hương vị của bánh.

Hy vọng với tip nhỏ về cách bảo quản bánh ít lá gai trên, sẽ giúp bạn luôn được sử dụng bánh trong một thời gian dài mà vẫn còn hương vị thơm ngon.

Địa chỉ mua bánh ít lá gai ở Phú Yên

        Chợ Tuy Hòa

        Góc đường Hùng Vương và Nguyễn Huệ

        Trước cổng siêu thị Coopmart đường Duy Tân

        Đối diện 189 Lê Thánh Tôn (có cô bán lẻ trên đường)

        Ở các cửa hàng bán đặc sản ở Phú Yên

Phú Yên Car – Thuê xe du lịch uy tín, chất lượng, giá tốt nhất tại Phú Yên

Địa chỉ: 283 Nguyễn Công Trứ, phường 6, TP Tuy Hòa, Phú Yên

Hotline: 039 385 2294

 Xem thêm:
Phá đảo 15 địa điểm ăn uống Phú Yên ngon quên lối về 2021
Ăn gì ở Phú Yên ? TOP 21 món ngon Phú Yên ăn vào là mê ngay
Điểm danh 13 quán hải sản Phú Yên giá bình dân ngon quên lối về
Khám phá 1001 món ăn vặt Phú Yên kèm địa chỉ không nên bỏ lỡ
Điểm danh 11 khách sạn “sang – xịn” cho chuyến du lịch hè tại Phú Yên
Gợi ý 18 quán cafe sống ảo cực chất tại Phú Yên

 

 

Exit mobile version